Friday, October 15, 2010

Religion and politics, and the recent ‘surah wars’ in the Turkish political arena

I do not think that this interesting situation has as yet attracted the analysis and debate that it deserves. In order, however, to understand Turkish politics and the changes occurring in society, one must take the time to closely examine these developments and their underlying causes and motivations. This, then, is the aim of my modest column. Before entering into the body of my article, however, I would like to clarify that I took much inspiration and many ideas from my dear teacher, Ergun Özbudun, and William Hale’s book, “Islamism, Democracy, and Liberalism in Turkey.”

The fact that the SP, under the leadership of Numan Kurtulmuş, staked out a place on the “yes” front of the recent referendum was in fact a cause for some serious concern amongst the traditional flanks of the party. Though not expressed clearly, the pro-freedom profile that crystallized with the “yes” vote on the referendum was a reminder of the reformist movement within the ranks of the RP and the FP, a movement that saw the Recep Tayyip Erdoğan- Abdullah Gül-Bülent Arınç struggle with party traditionalists. This particular evolution within the party, which led to the emergence of a second conservative democrat movement, spelled, in fact, the end of the National View movement. After a party congress on Aug. 21, 2010, marked by a series of unpleasant events, it was Fatih Erbakan’s stance on Kurtulmuş which caused Erbakan to say, “He needs to know his place, either he will pledge his fealty, or he’ll go.” Kurtulmuş discussed the events of Aug. 21: “It [the Aug. 21 iftar dinner raid by a group of pro-Erbakan SP members who were protesting Kurtulmuş] was worse than the Feb. 28, 1997 coup. It was as though humanity had ended.” These two events seemed to mark a point of no-return in terms of divisions.

It would be overly simplistic to explain away these stances by calling them “ownership quarrels” or any such thing. In fact, the conservative bedrock of voters in Turkey has been undergoing some serious changes every since the Sept. 12 coup, or perhaps since that period which saw the sui generis success wrought by conservative Turgut Özal. To wit, the sort of pro-freedom, open-to-the-world and self-confident Özal conservatism that emerged with the collapse of the Motherland Party (ANAVATAN) found a reciprocity from the National View movement, which stood close to it many ways. Contrary to perceptions regarding this, the National View movement has in fact never been a marginal political movement in Turkey. Briefly, the MNP was formed in 1970, forced closed in the 1971 coup, turned later into the MSP, and took 11.8 percent of the vote in the first elections into which in entered in 1973, thereby proving itself a midsized key party, with 48 deputies headed to Parliament. And thus, it joined the ranks in 1974 -- alongside other midsized key parties such as Süleyman Demirel’s Justice Party (AP), the Nationalist Movement Party (MHP) and the Republican Reliance Party (CGP) -- to make up the Milliyetçi Cephe (Nationalist Front) government. The National View movement continued on its way following the Sept. 12, 1980 coup under the name of the RP, and had a stunning success with the election of Erdoğan to the position of mayor of İstanbul in the 1994 regional elections. By this time, the RP had increased its share of the vote to 19.1 percent. A full 29 regional centers, in both İstanbul and Ankara, were now under the National View’s control, which was enough of a development to place the representatives of the secular order, who were to later bring about the Feb. 28, 1997 coup process, on alert. But there is more: in the 1995 parliamentary elections, the RP took 21.4 percent of the votes, winning 158 out of the 550 seats for deputies.

The RP-DYP coalition

Despite all of the footwork that took place in efforts to prevent the formation of a government under the control of the RP, in the end, an RP-True Path Party (DYP) coalition government was successfully formed. During that period, a climate of fear was being purposefully spread throughout the entire nation by experts, with much heated talk of the dark days to come, of how all the modern advances were about to be lost, of how Shariah law was to be implemented at any moment.

At this point it becomes important to distinguish between those creating this climate of fear and those masses on the other side of the curtain, unaware of what was really going on, but feeling the effects. Is that all though? The truth is that there was a widespread perception of the National View’s ambivalent stance on the topics of democracy and secularity, as well ambiguities as to whether it viewed democracy as a permanent stopping point, or simply a vehicle by which to achieve its ultimate goals. This ambivalent stance by the National View when it came to the topics of democracy and secularism was reflected in public by representatives of the movement (including Erdoğan himself) and wound up legitimizing the various interventions of the military-bureaucratic guardianship as well as making the general national climate riper for the whole Feb. 28 process. The National View ideology, with Erbakan at its helm, viewed Western civilization and Islamic civilization as incompatible. In this sense then, it took a generalized view of the whole of Western civilization as ontologically “evil.” This stance, however, was at direct odds with Turkey’s last 200 years of modernization and Westernization.

The model being put forward by Erbakan was an Islamic union to be lead by Turkey. And thus, if Turkey was to be at the helm of this union, the National View’s Islamism needed to be injected with a serious dose of nationalism, which was the meaning behind the slogan “Yeniden büyük Türkiye,” or “A great Turkey again.” Later, with the closure of the RP, a more democratic and moderate political stance began to emerge with the FP. Recai Kutan, who took over the helm from Erbakan, who was now under house arrest, made it clear that terms and concepts such as “National View” and “fair order” were no longer to be used, as they were widely misunderstood. As for its stance on the economy, a more liberal sort of economic policy began to guide it. But the even more important was a shift in the expressed views and perceptions of the West by the party. The FP was now defending the European Union and praising the Copenhagen criteria. In fact, Kutan was proposing the creation of a new civilian constitution in harmony with the EU.

No doubt much of this resulted as an effect of the Feb. 28 coup process. But was that all? Because following the forced closure of the RP, the FP’s share of votes in the first elections into which it entered dropped to only 15.4 percent. What exactly caused this drop in votes? Had the FP’s switch to a more moderate sort of politics than the RP displeased some of the Islamists? Or, to the contrary, had some of the bedrock voters for this party not seen the National View movement’s post-Feb. 28 reassessment and self-criticism as sufficient? Allow me to present my own views on this and propose that, in fact, it was the latter. In doing so, I am not being contradictory either. After all, how else to read the spectacular success of the Justice and Development Party’s (AK Party) 34.3 percent of the vote in the 2002 general elections?

Why reward the AK Party?

In other words, why did voters wait to show their reactions to the Feb. 28 process by passing over the 1999 elections and the FP and instead rewarding the AK Party? Similar to the cracks in the ranks of the SP that we see today was when Gül was a candidate in the 2000 party congress, where he beat Kutan by a small margin, all of which was followed up by a split between the reformists and the traditionalists that occurred after the forced closure of the party, with the results playing out in the front of the eyes of the whole bedrock of voters. Why was it that the SP took only 2.5 percent of the votes in the 2002 elections and appeared to have been completely shunned by the bedrock of voters?

The following widely accepted explanation for the above does not seem sufficient to me: that a newly rich, bourgeois and integrated class of conservatives -- developing particularly during the 1990s -- had emerged as a factor. And this new bedrock of voters did not want to get caught up the adventures of a party which was closed-off to the outside, given to brazen outbursts and tended to open the way for Feb. 28 style interventions. As for the less-wealthy devout of Turkey, they were anxious to see a break in the monopoly on power held by the secular order, as they were also anxious to achieve some prosperity. Yes, these analyses are true, they are what we constantly repeat; but, they do not quite capture the full picture.

I believe there is another factor at hand which we often overlook. I realized this during the verbal clashes or the “Surah [section from the Quran] wars” that took place after the MHP leader made statements that, from the outside, may have appeared to be reactions to the prayer services at Akhtamar and Sümela, but which were actually in response to his defeat in the recent referendums. These clashes played out in the wake of the “prayer activities” which took place at the, you call it the Fethiye Mosque and I’ll call it the Holy Virgin Cathedral, at the ruins of Ani.

I became even surer of this realization of mine -- which I will explain a few lines later -- after reading about Muhammed Arkoun in an article entitled “A farewell to an intellectual revolutionary,” written by Hiam Nawas and Michel Zoghby, and printed in Today’s Zaman on Oct. 2.

Arkoun was a scholar and an academic at Princeton University and was well known for his theories on Islam and the matter of Modern Islam. He was someone who had sparked some serious debates within the Islamic realms by way of his pro-freedom ideas.

The article about him seemed to encapsulate the reasons for the historic changes in the National View’s thinking in Turkey, as well as the Feb. 28 turning point and the favors bestowed by the people of the nation on the AK Party, which itself emerged as a result of the changes sparked by the Feb. 28 process:

“For Arkoun, the intellectual pluralism which dominated Islam’s Golden Age from the eighth through 13th centuries was fundamental to Muslim civilization’s success. But he saw the current use of religion as a means of legitimizing political power, by both the Arab world’s post-colonial rulers and their rivals who have sought a formal role for Islam in politics, as a crime.”

For Arkoun, the transformation of Islam into a vehicle with which to grab political power is a clear crime. Yes, it is true that, as with Christianity and many other religions, Islam also offers a variety of suggestions on the many ways to live your life. But according to Arkoun, the use of these suggestions by a particular politics or ideology is a kind of exploitation, even a crime. Arkoun notes that this is precisely what is happening nowadays, not only in the Arab world, but also in the various chambers of post-colonial powers around the world, and that as such, asserting then that in fact, the magic of Islam’s Golden Age was rather its pluralistic intellectual stance.

In brief, what we’re really talking about here is the exploitation of religion.

For this reason, what MHP leader Devlet Bahçeli did at Ani was in fact exploitation of religion, and is, according to Arkoun, a crime. At the same time though, when the AK Party’s Egeman Bağış, in an effort to reveal Bahçeli’s exploitative moves, told him to read the Quran’s Surah Al-Maun, and when, in response, Mehmet Şandır noted that Bağış ought to read the Surah Al-Ma’idah (which warns against befriending Jewish and Christian people), these were also examples of the exploitation of religion.

Personally, I do not think that any of Turkey’s devout have been pleased by these arguments, or the use of belief to the benefit of politics. At the same time, I believe that the key to success of the changes presented by the AK Party and Kurtulmuş lie in a certain distancing from this sort of mentality. Please do not hesitate to share your ideas regarding this with me.

Today's Zaman, 14.10.2010

Dink sorularına Gül, Atalay, Davutoğlu ve Ergin cevapları

19 Ocak 2007 tarihinde “karanlık” bir suikasta kurban giden Hrant Dink’in arkadaşları Bilgi Edinme Kanunu kapsamında devlete 13 adet soru sormuşlardı.

O 13 uğursuz soruya, 13 cevap geldi.

Bu sorular neden sorulmuştu?

Çünkü AİHM’e, Dink’i bir neo-nazi ile mukayese eden bir savunma gönderilmiş olmasına dair, Dışişleri Bakanı Sayın Ahmet Davutoğlu’nun sarf ettiği “Ruhuma birçok krizden ağır geldi, sindiremedim” ve Cumhurbaşkanı Sayın Abdullah Gül’ün ise “Hrant Dink maalesef gerekli tedbirler alınamadığı için hayatını kaybetti” sözleri bize mütevazı bir ümit vermişti.

Çünkü suikastın “karanlık” yüzü bir türlü aydınlatılamamıştı. Mahkeme sürecinde Pelitli Şeytan Üçgeni bir türlü kırılamamıştı. Zaten bizzat Başbakan Erdoğan “Biz cinayeti gerçekleştirenleri yakaladık ama asıl arkasındaki güçleri demiyorum” demişti.


Çünkü bizi adeta bu şeytan üçgeninde hapsetmek istiyorlardı. Sorular, yakıcı içerikleri kadar, Hrant’ın Arkadaşları’nın adalet isyanını dile getiriyordu.


Sorulara verilen cevaplar basına “Devlet sus pus”, “devlet cevapsız” şeklinde yansıdı. Bence bu yorum devlete büyük bir haksızlık, devlet bir cevap verdi aslında...

Devlete haksızlık etmeyin lütfen!

Makamlara göre nüanslar taşısa da, genel olarak şu ana soruya cevap aranıyordu: Başbakanlık Teftiş Kurulu Raporu ve son AİHM kararında net ve kesin biçimde zikredilen, Dink suikastında devlet kurumları ve görevlerinin kasıt ve ihmal iddiaları neden yargıya intikal ettirilmedi?

Hiyerarşik gidelim: Cumhurbaşkanlığı’nın cevabı şöyle: “Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, kamuoyunda paylaşılan endişeleri dile getirdiler, nitekim AİHM kararıyla bu endişelerin yersiz olmadığı anlaşıldı. Anayasa’nın 108. maddesi gereğince yargı organları Devlet Denetleme Kurulu’nun görev alanı dışındadır.”

Bundan âlâ cevap mı olur?

Yanlış değerlendiriyorsam beni tekzip etsin, “Devlet kurumları ve görevlilerinin cinayetteki paylarına dair endişeler paylaşılmaktadır. Zaten AİHM kararı da bu endişelerin doğru olduğunu kanıtlamıştır. Yani ortada en hafif deyimiyle cinayet öncesi ve sonrası devlet ihmali söz konusudur. Anayasa bana bu hadiseye müdahale hakkı vermiyor. Ben de sizin gibi düşünüyorum” diyor Sayın Gül.

Devleti temsil eden en yüksek makamı işgal eden Sayın Gül böyle konuşuyorsa şayet, bu devlet adına bir suç duyurusudur.

Bu okkalı bir cevap değil midir?


Yanlış anlamışlığım varsa bu sefer de Sayın Sadullah Ergin beni düzeltsin, istirham ederim. Adalet Bakanlığı “cevabında” şöyle diyor Hrant’ın Arkadaşları’na çünkü:

“Sen taraf değilsin, sorularınız hükümsüzdür.”

Ne ilginç değil mi? Cumhurbaşkanlığı’nın, İçişleri ve Dışişleri Bakanlığı’nın nezaketinden bile yoksun bir tavır bu. Adalet Bakanlığı, ölçmek mümkün olsa –Dink’in cenaze kortejinde yürüyen yüz binler bir fikir verebilir mi size- belki milyonlarca kişiyi temsil eden Hrant’ın Arkadaşları’nı “taraf” kabul etmiyor. AİHM kararı dahi, Adalet Bakanlığı’nı harekete geçirmeye, şapkayı önüne koyup düşünmeye muvaffak kılmıyor.

Peki o zaman Sayın Gül ve diğer bakanlıklar Hrant’ın Arkadaşları’nı niçin “taraf” görüyor?


İçişleri Bakanlığı’nı tersinden köşeye yatıran bir sorusu var Hrant’ın Arkadaşları’nın. Varsa bir yanlış, Sayın Atalay’ın da tekzibini memnuniyetle yayımlamaya söz veriyorum. Diyorlar ki, “Mülkiye müfettişleri cinayetten İstanbul Emniyeti’nin mesul olduğunu, altı kişiye soruşturma açılması gerektiğini rapor ettiler. Mahkeme izin vermedi... Eh, mahkeme izin vermediğine göre, Mülkiye Müfettişleri, İstanbul Emniyeti ve altı polise kuru iftira atmış olmalıdır. O zaman neden bu müfettişleri yargılamıyorsunuz?”

El cevap: Müfettişler bilgi ve belgelere göre ön inceleme raporları yazmışlardır. Bu görüşlerinden dolayı müfettişleri sorumlu tutmak mümkün değildir.”

Vay vay vay...

Müfettişlerin bilgi ve belgelere göre ulaştıkları hüküm ve talepler, meğerse sadece “görüş” sınıfına girermiş. Bilmemek değil, öğrenmemek ayıp; bu vesileyle öğrenmiş olduk. Demek “Yahu, şu cinayet hakkında benim müfettişlerim ne düşünüyorlar acaba, acayip merak ettim” deyip, sırf spor olsun diye inceleme yaptırdınız. Askerlere çim yoldurmak gibi, bürokrat boş durmasın, kafasına zararlı düşünceler gelmesin diye herhalde.


Dışişleri Bakanlığı’nın verdiği cevabı nedeniyle Sayın Davutoğlu’nun ruhunun yeni krizlere tutulmuş olması gerekiyor son birkaç gündür. Bakanlığın AİHM’e gönderdiği neo-nazi savunması için “mevzuatımıza bir aykırılık tesbit edilmedi” cevabı verilmiş çünkü. Adalet Bakanlığı ile baş başa verip, gerekli incelemeler yapıldıktan sonra savunma AİHM’e gönderilmişmiş.

Sudan Dışişleri Bakanı ile yaptığınız görüşmeden sonra bir iki dakika vakit ayırıp ne olur beni yalanlayın Sayın Davutoğlu. Bu cevap AİHM savunmasının arkasında durmak, Dink’e yapılan bu saldırıya bir kez daha sahip çıkmak değil midir? Hangi Davutoğlu’ya inanalım? Siz hangisisiniz? Dink’i bizzat tanıyan, ölümünden acı duyan, AİHM savunması nedeniyle ruhu daralan Davutoğlu mu, yoksa o savunmada zuhur eden “devlet”in hizmetindeki Davutoğlu mu?


Gerçekten de devlet sus pus değil ve bu devletin verdiği cevaplar, Hanefi Avcı’nın Dink cinayeti için söylediğinden farklı değil:

“Cinayetin tüm failleri belli, siz neyi zorluyorsunuz!”

Devlete haksızlık etmeyin lütfen!

Taraf, 14.10.2010

Monday, October 11, 2010

Başbakan’a ilk taşı günahı olmayan atsın

Türkiye’de Kürtlerin anadil sorunu söylemi ile Başbakan Erdoğan’ın Şansölye Merkel’e Almanya’da yaşayan Türklerin anadillerini öğrenme hakları üzerine sarf ettiği sözlerdeki çelişki, dünkü Taraf’ın manşeti ve Ahmet Altan’ın yazısında çok net biçimde deşifre ediliyordu.

Erdoğan, haklı bir şekilde Türklerin anadillerini öğrenmeleri halinde, Almancayı daha kaliteli bir biçimde öğrenebileceklerini söylüyor, asimilasyona karşı çıkıyor, Şansölye Merkel de Erdoğan’ı “Kesinlikle katılıyorum” diyerek onaylıyordu.

Bu sözlere nasıl karşı çıkılabilir ki? Bu çağda, hangi sorumlu devlet yöneticisi doğrudan hak ve özgürlükler alanına giren bir talebin karşısında pozisyon alabilir? Dünyada ve Türkiye’de söylem üstünlüğü artık özgürlüklerden yana. Toplumsal barışın sigortasının, geçen yüzyılın pratikleri gibi farklılıkları tehdit görüp budamak-kazımak değil, onları yüceltmek olduğu ağır bedeller üzerine inşa olmuş kadim tecrübe ile sabit artık.

Ama Erdoğan aynı temel hakkı, Türkiye’de farklı, Almanya’da farklı, Türkler için farklı, Kürtler için farklı algılıyor. Bunun açıklaması ne olabilir?

Tabii, yukarıda bahsettiğim geçen yüzyıldan kalan ideolojik artıkların, hâlâ bilinçdışımızda ve devlet geleneğinde varlıklarını sürdürüyor olmaları en temel neden. Anadil konusu doğrudan Kürt sorununa bağlı ve verilecek “tavizlerin” ülkeyi hızlı bir bölünmeye götüreceğine dair refleks hâlâ güçlü.

Tıpkı başörtüsü konusunda gündeme gelen “kamusal alan” tartışması gibi...

Tıpkı Alevilerin zorunlu din dersine Danıştay ve AİHM kararlarına rağmen tabi kılınmaya devam etmeleri, Anadolu’da neredeyse camisiz Alevi köyü kalmamış olması gibi...

CHP lideri Kılıçdaroğlu üniversitelerde başörtüsü yasağının bir hak ihlali olduğunu kabul ediyor. Çünkü yukarıda bahsettiğim söylem üstünlüğü, CHP gibi devletçi bir partinin içinde bile kırılma yaratacak bir ağırlığa ulaştı. Bu söylem üstünlüğü kolay elde edilebilen bir şey değildir. Yılların mücadelesinin ürünüdür ve değişim önce söylemin kimyasında ve meşruluğunda verilen kavganın kazanılmasına bağlıdır.

Söylem üstünlüğü özgürlüklerden yana geçmiştir, ama süreç henüz tamamlanmamıştır. Yaşanan çelişkiler, şüphesiz ara dönemlerin amorf karakterinden kaynaklanıyor. İstibdat dönemlerinde uygulanan böl-yönet ve şiddet uygulamaları sadece siyaseti, yargıyı değil, toplumun kendisinin de kimyasını altüst etti çünkü.

Erdoğan’ın bu net çelişkisi, toplumda da karşılığını bulmuyor mu? Zorunlu din dersinden ve Diyanet’in Sünni tahakkümünden mustarip Alevilerin büyük bir kısmı, demokrasi ve çağdaşlık bayrağını kimseye kaptırmayan Kemalist kentliler aynı zamanda başörtüsü yasağının devamından yanalar. Öte yandan, zorunlu din dersinin kaldırılarak seçmeliye ve içeriğinin de objektif bir dinler tarihine dönüşmesi, Diyanet İşleri Başkanlığı’nda tüm dinlerin eşit temsil edilmesi, dev bütçesinden Alevilerin, Hıristiyanların, Musevilerin eşit pay alması halinde Sünni muhafazakârların bundan ne kadar hazzedeceği de ayrı bir konu.

Bir yanda güvensizlik varsa, diğer yanda da imtiyazların kaybedilme korkusu var. Bu durum bir özgürlük talebini, diğer kesimin tepkiyle karşılamasına yol açıyor. Kimsenin ilke olarak karşı çıkmayacağı en temel haklar, birer tehdit olarak algılanabiliyor. Alevilerin, Kürtlerin, başörtülülerin talepleri ya karşılanmıyor, ya da düzenlemeler eksik yapılıyor veya engelleniyor.

Tamam, siyasete, siyasetin en başat rolünü oynayan büyük partilere büyük sorumluluk düşüyor. Ama halk olarak bizlerin de şapkamızı önümüze koymamız gerekmiyor mu? “Başkalarının” özgürlüklerinin kısıtlanması ve “onların” acı çekmesini, kendi yaşam biçimimizi sürdürmenin garantisi görme ahlaksızlığına kapıldığımızı kabul etmek gerekmiyor mu?

Biz böyle kaldıkça, siyasetin de buna göre dizayn olacağını, siyasi partilerin de ancak tabanları kadar özgürleşebileceğini, taban desteği ve baskısı olmadan kalıcı demokrasinin tesis olmayacağını keşfetmenin zamanı gelmedi mi?

Eğitim şart demeye getirmiyorum. Bilakis, İngilizce unlearning denen deneyimi yaşamak, yani öğrendiklerimizi, bize belletilenleri unutmak, ezberleri bozmak, ruhumuzda konut kurmuş faşistlerle, ırkçılarla, yobazlarla, konformistlerle, darbecilerle, haramilerle yüzleşmemiz, hatta tövbe etmemiz gerekiyor bizim.

Düne göre hiçbir mazeretimiz yok artık. Müslüman’ın da, Alevi’nin de, solcunun da, ülkücünün de, kemalistin de artık hiçbir mazereti yok. Kendi aydınlanmamızı yaşadığımız günlerdeyiz. Tüm kirli çamaşırlar ortaya bir bir dökülüyor, karanlıkta olan ışığa geliyor. İsa’nın dediği gibi kör olsaydık günahımız olmazdı ama şimdi “Görüyoruz” dediğimiz için günahımız duruyor.

Erdoğan’ı Almanya’da farklı, Türkiye’de farklı kılan da bu. Sözüm sadece Erdoğan’a değil, çünkü o, bir yerde bizim ortak hikâyemizi anlatıyor.

Taraf, 11.1.2010

Monday, October 04, 2010

Bahçeli'nin gönderilme korkusu veya iyileşmek

MHP lideri Sayın Devlet Bahçeli’nin TBMM’nin yeni yasama yılının açılış gününde Kars yakınlarındaki Ani Antik Kenti’nde bulunan Surp Asdvadzadzin Katedrali’nde (Meryem Ana Kilisesi) partililer ve beş bin kişilik çoğu Azerbaycan ve Nahcivan’dan gelen Azeri soydaşlarla namaz kılması AK Parti ile MHP arasında bir “sureler” savaşına neden oldu.

1064’te Bizans’ın elinden alınan ve Alp Arslan’ın ilk namazını kıldığı bu mabet Fethiye Camii olarak anılıyor. Alp Arslan’ın katedralin haçını söktürüp, üzerine basılması için kilise girişine koydurduğu rivayet edilir. Bu tepki, Bizans’tan çok çekmiş ve Alp Arslan’la ittifak yapıp Türklere Anadolu’nun kapısını açmış Ermeni prenslere değil, tabii ki Bizans’a yönelikti. Ne semboliktir ki, MHP’lilerin Ani’de namaza durduğu gün, Ahtamar Surp Haç Kilisesi’nin de 100 kiloluk haçı yerine konuyordu. Sayın Bahçeli de zaten bu eyleminin Sümela Manastırı ve Ahtamar’da yapılan ayine tepki olduğunu gizlemiyor, bunu gerçekleştiren AK Parti hükümetini ağır bir dille eleştiriyordu. Konuşmasında, bence “tarihî” önemde bir söz sarf etti Bahçeli. Bu söz, hem eski Türkiye’nin, hem de milliyetçilikten büyük zarar görmüş pre-muhafazakârlığın önemli bir hastalığını teşhis ediyordu. Şöyle dedi Bahçeli:

“Bin yılda oluşmuş harcı, birileri ayrıştırsın diyerek ve geldiğimiz yere bizi geri göndermek için sürekli pusuda bekleyenler sırf alkışlasın diyerek Anadolu’ya gelmedik.”

Bahçeli’nin referandum yenilgisinin hırçınlığı ile yaptığı bu lapsus, tam da Türkiye’nin, Türklerin bugün AK Parti ile terk ettiği bir kompleks aslında.

Geldiğimiz yere geri gitmek... Kovulmak. Vatan, ev, yurt olarak önce “Türklerin” bir türlü görmedikleri bir toprak parçasından sökülmek...

Bu yakıcı his, uzun bir fetih ve iktidar döneminden sonra, hasta adam haline gelen, çok kısa sürede dört milyon kilometrekare toprak kaybeden Osmanlı’yı kurtarma, hatta onu eskisinden daha muzaffer yapma hayaline kapılan İttihat ve Terakki’nin Balkan Harbi hezimetindeki haletiruhiyesiydi. Türkler, gün be gün “geldikleri yere” çorak ve bozkır Orta Asya’ya doğru geriletilmekteydi. Balkan Harbi’yle birlikte Edirne bile düşmüş, Payitaht tehlikeye girmiş, Anadolu’nun kuytu derinlikleri Türklerin Orta Asya’dan önce tutunacakları son sığınak olmuştu.

Ama orada da Ermeniler vardı!

Bismarck’tan beri Rusların himayesi altında olduğu varsayılan Ermenilerden Almanya nefret ediyordu. II. Wilhelm’in hazırlattığı “Osmanlı Siyaset Belgesi”nde, Almanya’nın Hıristiyan halkların hamisi olamayacağı belirtiliyor, Abdülhamit’in yaptığı Ermeni katliamlarına karşı Alman sefirlerinden rapor bombardımanına tutulan Alman Dışişleri’ne, Alman yüksek ideali için Osmanlı’nın asla rahatsız edilmemesi gerektiği talimatı veriliyordu. Hatta, Rusların sıcak denizlere inmesi yönünde tehdit görülen Ermenilerin her türlü göçertilmesi de iyi olurdu.

Yani Tehcir, İttihat’ın orijinal bir keşfi değildi. 1880’lerden beri Osmanlı Sarayı’na Kayzer’in üfürdüğü bir öneriydi.

Bahçeli’nin, kendi Balkan hezimeti olarak hissettiği Referandum’dan sonraki bu hırçınlığı, bir asır öncesini ışık hızıyla bugüne getirdi. Korku, öfke ve geri gönderilme korkusu...

Ancak Sayın Bahçeli’nin görmeyi reddettiği şey, muhtemeldir ki, 2011 genel seçimlerinde de tekrarlanacak hezimetin, tam da Türkiye ve Türklerin bu kompleksten kurtulmaya başladığını anlayamamasından ileri geldiği. Yani Bahçeli, doğru analiz ettiğinde kendisini ve partisini kurtarabilecek bir ilacı, ağzından kusuyor.

Çünkü Türkler, Müslümanlar, gün be gün artan bir ivmeyle evlerini benimsiyorlar. Tahayyül ve algılarında yerleşik bir yaşama geçiyorlar, iyileşiyorlar.

O nedenle kentlerimiz güzelleşiyor, güzelleşecek. Çünkü “kiracı hisseden” Türk ve Müslümanlar, bilinçdışlarında çöreklenmiş bu korkularından kurtuldukça, çevrelerini bir düşman malı gibi değil, kendi öz yaşam alanları olarak görüyorlar. Göreceksiniz, briket denizlerinden oluşan, bakımsız, zevksiz gri kentler, kasabalar, köyler ve tüm Anadolu, gün geçtikçe derlenecek toparlanacak, geri gönderilme korkusu etkisini yitirdikçe, yerleştikçe...

“Ermeni” sözü de işte bu yüzden “Türklerin” tam da bu korkusunun konsantre olduğu bir nefret objesidir. Yanılmayın, Ermeniler hiçbir zaman aşağılayıcı bir ırkçılığa maruz kalmamışlardır. Kokan, pis, cahil aşağılamalarına Ermeniler hedef olmamışlardır. Ermeniler daha çok “içimizdeki akıllı, soylu düşmandır.” Kültürleri yüksektir. En azılı Ermeni düşmanı bile Ermenilerin kadim kültür ve medeniyetini kabul eder. İmrenilen, örnek alınandır Ermeni. O tarımı, inşayı, ticareti en iyi yapandır. Onlar gidince fakirlik ve zevksizlik gelmiştir. Aynen bunları söyler birinci sınıf Türk ırkçısı Ermeniler hakkında. Hatta, özel hayatında, iş ilişkilerinde mümkünse Ermeni arar bulur ortaklık yapmak için.

Oysa gerçek ne o, ne de budur. Bir Ermeni de yeteri kadar aşağılık olabilir yeri geldiğinde. Ben bu tür yüceltmelere pozitif ırkçılık diyorum. Birisi bana “Siz Ermeniler ne kadar çalışkan, üretken, ahlaklı bir halksınız” dediğinde, berime bakmadan kaçıyorum; arkasından kardeşi, öfke gelecektir çünkü.

Türkiye Balkan hezimetinin haletiruhiyesinden kurtuluyor artık. Türkler Anadolu’ya yerleşiyor, evsahipliğini hazmediyorlar. Bu harika bir şey. Bunu yapamayanlar, bir türlü yerleşememenin rahatsızlığı ile hep geldikleri yere gönderilme kâbusları görecekler.

Taraf, 04.10.2010